wejście na forum wejście na forum
Ocena: 3.81 / 80 głosów
Dożywocie

Na czym polega umowa dożywocia?

Niepewność materialna, jaka wiąże się z dzisiejszymi czasami z pewnością dotyczy przede wszystkim wieku emerytalnego; czasu kiedy nie jesteśmy już w większości aktywni zawodowo. Wówczas często niewystarczające sumy emerytur sprawiają, że zaczynamy myśleć o pozyskaniu dodatkowych środków utrzymania. Umowa cywilna, jaką jest dożywocie bezspornie pozwala nam takie środki pozyskać. Brzmi bajkowo? Niekoniecznie.

 Obowiązujący kodeks cywilny (art. 908 i n. KC) daje nam możliwość zabezpieczenia swojego bytu, w zamian za przeniesienie własności nieruchomości na inną osobę. Kodeks nie wyróżnia rodzaju nieruchomości, stąd można mówić, iż chodzi o nieruchomość zarówno lokalową, budynkową, jak i rolną.  Osobami, na rzecz których ustanawiamy dożywocie, są najczęściej własne dzieci, krewni, bądź ktoś, kto podejmie się opieki nad nami lub będzie uiszczać z tytułu umowy dożywocia konkretną sumę pieniędzy w zamian za przeniesienie prawa własności. Jak łatwo zauważyć, mamy tutaj do czynienia z pewną zależnością- umowa dożywocia będzie trwała tak długo, jak długo będzie żył dożywotnik (czyli osoba, która przekazuje własność nieruchomości w zamian za utrzymanie lub opiekę). Kodeks cywilny wspomina o zapewnieniu dożywotnikowi utrzymania, podając przykładowe jego składniki jak: zapewnienie miejsca do mieszkania, pożywienia, ubrania, opału. Ustawa nie wylicza wszystkich powinności, ponieważ strony mogą same zadecydować o konkretnej formie spełnienia świadczenia przez zobowiązanego. Jest to zrozumiałe, przecież każda sytuacja jest inna. Ustanowienie umowy dożywocia może mieć różne powody.

Musimy jedynie pamiętać, że umowa musi wskazywać konkretnie, co na rzecz dożywotnika należy świadczyć. W podstawowej wersji może to być właśnie utrzymanie, może to być również suma pieniężna, co miesiąc, co jakiś czas bądź jednorazowo. Ustawa nie ogranicza w tej materii stron, co sprawia, że dożywocie może stać się wielce pomocną regulacją prawną. Kodeks jedynie przewiduje, że w przypadku nieustalenia konkretnych warunków umowy co do spełniania świadczeń, należy przyjąć dożywotnika na utrzymanie. Jest to pewne minimum, zabezpieczenie i ochrona osoby oddającej nieruchomość na własność. Ustawodawca chroni w ten sposób dożywotnika, nie dopuszczając do sytuacji, w której miałby on obawiać się o swoją przyszłość. Istniałoby bowiem wtedy ryzyko, że dożywotnik straciłby poczucie bezpieczeństwa co do własnego losu. Jest to rozsądne i bezpieczne, gdyż w razie niezgody co do stron umowy, nie ma obawy, że po stracie własności, dożywotnik zostanie na bruku. Należy podkreślić z całą mocą, że utrzymanie, opieka, zainteresowanie dożywotnikiem lub wypłacanie renty nie jest bezinteresowne i altruistyczne; ustanawiane jest w zamian za przeniesienie własności nieruchomości. Jest to centralnym punktem tej umowy. Co więcej, przeniesienie własności nieruchomości następuje z jednoczesnym obciążeniem jej prawem dożywocia. Nabywca nie otrzymuje więc „czystego” prawa własności, ale nieruchomość obarczoną dożywociem, które musi być wykonywane tak długo, jak żyje osoba uprawniona. Takie jest w ogóle nadrzędne założenie tej umowy. Do przeniesienia prawa własności wymagana jest forma aktu notarialnego.

Pewna przyszłość nie tylko dla ustanawiającego

Dożywocie jest regulacją bardzo elastyczną. Kodeks wprost uprawnia do ustanowienia prawa dożywocia na rzecz osoby bliskiej: można ustanowić dożywocie niekoniecznie dla siebie, ale na rzecz swojego chorego brata. Dodatkowo można jednocześnie ustanowić na nieruchomości np. służebność mieszkania, użytkowanie - co pozwoli na dalsze zamieszkiwanie w tym miejscu. Dopuszczalne jest również ustanowienie obowiązku uiszczania powtarzających się świadczeń pieniężnych. Możliwe jest także ustanowienie prawa dożywocia na rzecz kilku osób jednocześnie, np. na rzecz małżonków. Wówczas uprawnionych do pobierania ustalonych korzyści jest kilka osób, w odpowiednim stosunku.

UWAGA: Jeżeli dożywocie obejmuje kilku uprawnionych, w razie śmierci jednej z nich, całe prawo ( a więc przede wszystkim korzyści) ulega odpowiedniemu zmniejszeniu, a nie podziałowi na pozostałe, żyjące osoby.

Nie ma więc możliwości, aby w następstwie śmierci kilku osób, ostatnia z nich pobierała korzyści za osoby zmarłe. Pobiera ona należność w takiej wysokości jak na początku- stosownie do swego udziału. Dodatkowo prawo dożywocia jest prawem niezbywalnym- nie można przenieść swoich uprawnień do korzyści na kogoś innego ( np. dziadek na wnuka), co oznacza, że jest to prawo osobiste, ściśle przynależne do osoby, na rzecz której zostało ustanowione.

Obowiązki nabywcy

Wszelkie postanowienia umowy należą do treści prawa dożywocia. Możemy żądać ich spełnienia, a więc znaczy to dla nas, że możemy domagać się od nabywcy, aby te obowiązki bezwzględnie wypełnił. Nie jest to zależne od jego dobrej czy złej woli. Nabywca, aby pozostawać właścicielem, musi wypełniać obowiązki wynikające z umowy (sam się przecież na nie zgodził!). W przeciwnym razie, może się to stać powodem zamiany przez sąd wszystkich warunków umowy lub części  na rentę albo nawet jej rozwiązania.  Umowa może zostać zmieniona na skutek szczególnych okoliczności, np. rażącej niewdzięczności. Wniosek o zamianę na rentę/rozwiązanie umowy dożywocia mogą złożyć obie strony. Należy wiedzieć, że renta zawsze odpowiada wartości zamienianego prawa. Decyzję w tej sprawie podejmuje sąd, który może taki wniosek po zbadaniu sprawy uwzględnić, bądź odrzucić, kiedy nie znajdzie do tego podstaw.

Zbycie obciążonej nieruchomości

 Możemy wyobrazić sobie taką sytuację, kiedy na nieruchomości ustanowione jest prawo dożywocia, a nabywca postanawia ją zbyć. Nie ma obaw - jest to dopuszczalne, ale i ustawodawca rozwiązał sprawę rozsądnie. Kiedy następuje zbycie nieruchomości, dożywotnik nie może tracić nadziei na dalsze wykonywanie umowy, co oznacza, że kolejny nabywca odpowiada za jej wykonanie. Jest to kolejne zabezpieczenie dożywotnika przed nieuczciwym działaniem dotychczasowego nabywcy. Zaznaczam, że dożywocie „podąża za nieruchomością”, nie ma więc możliwości, aby sprzedał on np. mieszkanie jako wolne od ograniczeń. Jednak tutaj istnieje zastrzeżenie: „nowy” nabywca nie odpowiada za to, czego nie wypełnił „stary”. Nie można bowiem obarczać go za te zobowiązania, które powinny być wypełnione jeszcze przez poprzednika.
 Kolejnym udogodnieniem dla dożywotnika jest możliwość zamiany prawa dożywocia w przypadku zbycia nieruchomości - na dożywotnią rentę. Ustawodawca chroni dożywotnika przed niechcianą i kłopotliwą formą wypełniania prawa dożywocia, kiedy kolejnym nabywcą nieruchomości jest osoba obca, a prawo dożywocie polegało na utrzymywaniu i opiece.

Dotychczasowy obowiązek alimentacyjny a ustanowienie dożywocia

Jeśli poprzez zawarcie umowy dożywocia, dożywotnik podnosi, że jest niewypłacalny alimentacyjne, np. wobec swoich dzieci, to  osoba uprawniona (np. te dzieci) może żądać w ciągu 5 lat od ustanowienia dożywocia, uznania tej umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli dożywotnik uchyla się od obowiązku alimentacyjnego, argumentując to niewypłacalnością. W ogóle umowa byłaby skuteczna, jednak nie wywierałaby skutków tylko w stosunku do niej, co znaczy, że mogłaby żądać alimentów bezwarunkowo i to nawet wtedy, kiedy dożywotnik nie zdawał sobie początkowo sprawy z tego, że w momencie ustanowienia dożywocia na swojej nieruchomości, stanie się niewypłacalny i niezdolny do wypełniania obowiązków alimentacyjnych. Nie ma znaczenia tutaj jego świadomość co do stanu rzeczy. Istnienie dobrej czy złej wiary nie może warunkować wypełniania obowiązku alimentacyjnego. Jak widać, ustawodawca postawił sobie za wyższy cel ochronę alimentowanego, aniżeli nieświadomego dożywotnika, który chociażby nieświadomie stał się niewypłacalny.

Hipoteka odwrócona a prawo dożywocia

Dosyć często zdarza się, że przyrównuje się umowę dożywocia do popularnej ostatnio szczególnego rodzaju hipoteki, tzw. hipoteki odwróconej. Jest to rodzaj kredytu, jakiego udziela instytucja finansowa ( najczęściej bank), pod zastaw nieruchomości.  Polega ona na wypłacaniu przez bank comiesięcznych kwot właścicielowi nieruchomości, w zamian za możliwość zaspokojenia się z tej nieruchomości po jego śmierci.

UWAGA: W Polsce nie ma jeszcze instytucji hipoteki odwróconej. Obecnie trwają prace nad projektem ustawy.

Izabela Kozieł

pod. red. Forum

Uworzył użytkownik: admin dnia: 2011-03-30 13:57:24    Zmodyfikował użytkownik: admin dnia: 2011-03-30 14:00:28
Komentarze
Historia
Podstrony
Szukaj
Tagi